Sự lộng lẫy và quyến rũ không ngừng của kiến trúc Art Deco đã vượt qua thách thức của thời gian, hiện diện qua những tác phẩm kiến trúc đặc sắc khắp nơi trên thế giới. Bài viết dưới đây của PVT Studio sẽ cung cấp một cái nhìn chi tiết về lịch sử, đặc điểm và vẻ đẹp của phong cách Art Deco.

Kiến trúc Art Deco là gì?

Phong cách kiến trúc Art Deco bắt nguồn từ một trào lưu nghệ thuật nổi bật xuất hiện ở châu Âu vào những năm 1910 và được công nhận rộng rãi sau triển lãm “Exposition Internationale des Arts Décoratifs et Industriels Modernes” tổ chức tại Paris năm 1925. Triển lãm này đã lan tỏa sức ảnh hưởng của Art Deco ra nhiều lĩnh vực nghệ thuật khác nhau từ điện ảnh, thời trang, đến thiết kế nội thất và đặc biệt là nghệ thuật kiến trúc.

Art Deco không chỉ nổi bật trong ngành kiến trúc mà phong cách này còn thể hiện qua nhiều hình thức nghệ thuật khác, mang đến làn sóng mới mẻ sau thời kỳ Art Nouveau (khoảng 1890-1910). Mặc dù tên gọi có phần tương đồng, Art Deco và Art Nouveau đại diện cho hai phong cách hoàn toàn khác biệt: Art Nouveau lấy cảm hứng từ vẻ đẹp mềm mại, tự nhiên với các họa tiết phức tạp, trong khi Art Deco thể hiện sự cân đối, hình học và thường gắn liền với hình ảnh hiện đại, sang trọng và tinh tế trong từng thiết kế. Phong cách kiến trúc Art Deco thịnh hành từ đầu những năm 1920 đến khi Thế chiến thứ hai bùng nổ, nổi bật với những thiết kế tinh xảo, gọn gàng nhưng thể hiện được sự xa hoa, đắt đỏ.

Tuy nhiên, do sự khan hiếm tài nguyên và bầu không khí u ám của chiến tranh, phong cách này dần mất đi sự phổ biến. Cho đến những năm 1960 – 1970, sự quan tâm đến Art Deco được khơi dậy trở lại, nhiều kiến trúc sư và nhà thiết kế đã hồi sinh phong cách này qua các tác phẩm mang đậm tính đặc trưng của phong cách nghệ thuật này.

Các giai đoạn phát triển của kiến trúc Art Deco

Phong trào thiết kế kiến trúc Art Deco phát triển qua 2 giai đoạn chính:

Giai đoạn 1: Thời kỳ đỉnh cao của kiến trúc Art Deco

Kiến trúc Art Deco phản ánh sự kết hợp giữa tính hiện đại và trang trí phức tạp, đã từ bỏ nhiều quy tắc kiến trúc cổ điển để tạo ra một phong cách kiến trúc mới mẻ, nhấn mạnh vào hình học và sự xa hoa trong thiết kế.

Đặc trưng kiến trúc Art Deco ở giai đoạn này là các khối hình học cơ bản, kích thước lớn và được lược bỏ các yếu tố cổ điển như thức cột Hy Lạp, La Mã. Phong cách Art Deco đề cao văn hóa bản địa và những thành tựu công nghiệp thông qua các hình thức trang trí cách điệu. Các yếu tố tiêu biểu của kiến trúc Art Deco trong thời kỳ này bao gồm mặt bằng đối xứng, mái bằng, cửa sổ dải dài, cùng với việc sử dụng các vật liệu cao cấp như kính, thép, đá cẩm thạch và cả các loại vật liệu địa phương.

Họa tiết trang trí trong kiến trúc Art Deco rất phong phú, lấy cảm hứng từ nhiều nền văn minh khác nhau như Ai Cập cổ đại, văn hóa Maya, và Nhật Bản, cùng với các thành tựu công nghiệp máy móc hiện đại như ô tô, tàu thủy. Các họa tiết hình học đặc trưng như zigzag, tia chớp, chùm tia, chữ V, V ngược… những họa tiết này biểu hiện cho sự tiến bộ và hiện đại hóa trong thời kỳ này.

Giai đoạn 2: Streamline Deco – Giai đoạn hậu Art Deco

Phong cách Streamline Moderne hay Streamline Deco đại diện cho giai đoạn sau của kiến trúc Art Deco, thường phát triển vào thập niên 1930 và kéo dài đến đầu thập niên 1940. Đây là giai đoạn hậu Art Deco và phản ánh sự chuyển mình từ phong cách Art Deco xa hoa, cầu kỳ của thập niên 1920 sang một phong cách thiết kế đơn giản, thực dụng và hiện đại hơn, phù hợp với hoàn cảnh kinh tế xã hội trong thời kỳ Đại suy thoái.

Trong những năm 1930, đặc biệt tại Mỹ, Streamline Deco đánh dấu một sự chuyển mình từ Art Deco sang một phong cách thiết kế gọn gàng hơn, với điểm đặc trưng là các đường nét đơn giản, chi tiết hình học rõ ràng hơn và loại bỏ các chi tiết trang trí rườm rà không cần thiết. Phong cách này đã nhanh chóng được các kiến trúc sư và nhà thiết kế nội thất Mỹ chấp nhận, tạo nên làn sóng mới trong thiết kế kiến trúc và công nghiệp.

Đặc trưng của kiến trúc Art Deco thời kỳ này là việc nhấn mạnh vào các khối hình học cơ bản như hình chữ nhật với các góc bo tròn, các đường thẳng ngang, và sử dụng những vật liệu thông dụng hơn như kim loại, kính, gạch… để thay thế cho các vật liệu quý hiếm và đắt đỏ phong cách Art Deco ở giai đoạn trước. Những cho tiết này mô phỏng theo hình dáng của tàu biển và máy móc, thể hiện được sự hợp lý và tính hiệu quả trong các thiết kế. Phong cách này sau đó trở thành một xu hướng quan trọng trong thiết kế toàn cầu, mặc dù châu Âu vẫn giữ vai trò quan trọng trong các phong trào thiết kế khác.

Điểm đặc trưng nhận diện kiến trúc Art Deco

Mỗi phong cách kiến trúc đều có những điểm đặc trưng dễ dàng nhận diện, đối với kiến trúc Art Deco cũng vậy. Dưới đây là những đặc trưng độc đáo của phong cách kiến trúc này:

Vật liệu xây dựng

Nguyên vật liệu xây dựng sử dụng trong các thiết kế kiến trúc Art Deco gồm thép, nhôm, kính, đồng thau, các loại gỗ quý, gạch men và đá cẩm thạch, thể hiện sự kết hợp giữa nghệ thuật và công nghệ hiện đại. Những vật liệu này tạo nên vẻ ngoài sang trọng, đắt đỏ, nhấn mạnh hình học và hiệu ứng ánh sáng, mang đậm tính đổi mới và hiện đại, không gắn liền với các yếu tố cổ điển.

Họa tiết trang trí

Phong cách Art Deco nổi bật với những đường nét trang trí tinh xảo, sử dụng các yếu tố hình học độc đáo như chevron, zigzag, hình kim tự tháp… Các kiểu hoa văn cách điệu và các mẫu hình học đã giúp kiến trúc Art Deco tạo nên một bản sắc riêng biệt với sự kết hợp tinh tế giữa hình học và hiệu ứng ánh sáng qua các vật liệu phản chiếu.

Sử dụng màu sắc tương phản

Phong cách thiết kế Art Deco được biết đến với việc lựa chọn gam màu rực rỡ và quý phái, thường là sự kết hợp giữa đen, trắng cùng các tông màu vàng kim, bạc và đôi khi là các màu như xanh ngọc, đỏ sẫm, hoặc xanh cobalt. Sự phối hợp màu sắc này tạo nên hiệu ứng tương phản mạnh mẽ, mang lại vẻ ngoài nổi bật, xa hoa và đầy quyến rũ, thể hiện sự tinh tế trong từng chi tiết.

Chi tiết nhất quán trong thiết kế

Sự nhất quán trong chi tiết thiết kế là yếu tố quan trọng để tạo nên sự đồng nhất cho công trình. Các nhà thiết kế và KTS áp dụng phong cách Art Deco không chỉ cho phần ngoại thất mà còn trong từng không gian nội thất, nhằm mang lại một chủ đề thống nhất xuyên suốt cho công trình. Điều này không chỉ giúp công trình kiến trúc trở nên nổi bật hơn mà còn thể hiện sự chú trọng đến từng chi tiết, tạo nên một tác phẩm kiến trúc thẩm mỹ cao và đậm chất nghệ thuật.

Tập trung vào tính đối xứng và sự góc cạnh sắc nét

Phong cách kiến trúc Art Deco nổi bật với việc ứng dụng đối xứng và các hình khối truyền thống một cách táo bạo, mang đến một cái nhìn mới mẻ và hiện đại cho các công trình. Điều này không chỉ làm phong phú thêm ngôn ngữ thiết kế mà còn thách thức quan niệm truyền thống về hình dạng và không gian trong kiến trúc.

Hình dạng phân mảnh

Kiến trúc Art Deco đặc trưng bởi các yếu tố hình học mạnh mẽ, với nhiều mặt tiền phức tạp được tạo thành từ các đường thẳng đứng sắc nét, tạo ra các góc cạnh và đỉnh nhọn hướng lên trên.

Các chi tiết hình bậc thang, thường lấy cảm hứng từ kiến trúc cổ đại, là đặc điểm nổi bật, tạo ra vẻ ngoài độc đáo và ấn tượng. Phong cách này phản ánh sự kết hợp tinh tế giữa nghệ thuật và kỹ thuật hiện đại, mang lại diện mạo mới mẻ và độc đáo cho công trình kiến trúc.

Đặc điểm trong nội thất phong cách Art Deco

Phong cách thiết kế nội thất Art Deco nổi bật với các gam màu tương phản mạnh mẽ, từ vàng kim loại, đen đến xanh dương và trắng, và thường kết hợp với các chất liệu xa xỉ như đá cẩm thạch, gỗ quý, kính và thép không gỉ. Đặc trưng trong phong cách nội thất Art Deco là các họa tiết hình học táo bạo như zigzag và chevron, phong cách này còn lồng ghép các chi tiết thiên nhiên một cách tinh tế. Nội thất trong các công trình kiến trúc Art Deco không chỉ đơn giản mà là sự kết hợp giữa đường nét hiện đại và chi tiết tinh xảo, tạo nên vẻ quyến rũ đầy cá tính. Các phụ kiện và thảm hình học lấy cảm hứng từ những năm 1920-1930 làm tăng thêm sự sang trọng và mang tính thời đại.

Top công trình kiến trúc Art Deco nổi bật nhất thế giới

Phong cách kiến trúc Art Deco mang đến nhiều công trình kiến trúc độc đáo trên thế giới, sau đây là top những công trình nổi tiếng nhất mà bạn có thể tham khảo:

Tòa nhà Empire State của Shreve, Lamb & Harmon

Tòa nhà Empire State từng là tòa nhà cao nhất thế giới khi hoàn thành vào năm 1931. Tính đến năm 2020, nó nằm ngoài top 50 trong danh sách những tòa nhà cao nhất thế giới. Nổi bật với phong cách Art Deco đặc trưng và các tầng quan sát mang tầm nhìn ấn tượng, công trình này không chỉ là biểu tượng văn hóa Mỹ mà còn là điểm đến không thể bỏ qua cho du khách khi đến đất nước này.

Trung tâm Rockefeller của Raymond Hood

Thêm một biểu tượng nổi bật của New York là Trung tâm Rockefeller được thiết kế bởi KTS Raymond Hood. Ban đầu công trình này bao gồm 14 tòa nhà thương mại, sau này đã mở rộng thành 19 tòa, phản ánh sự phát triển qua nhiều giai đoạn. Đại học Columbia, chủ sở hữu mảnh đất, ban đầu đã cho gia đình Rockefeller thuê để xây dựng Nhà hát Metropolitan Opera mới, nhưng kế hoạch này không thành công. Thay vào đó, việc xây dựng Trung tâm Rockefeller bắt đầu khởi công vào năm 1931, với tòa nhà đầu tiên mở cửa vào năm 1933, công trình này đã trở thành một dấu ấn quan trọng của thời kỳ Đại suy thoái.

Tòa nhà Chrysler của KTS William Van Alen

Tòa nhà Chrysler, một kiệt tác của KTS William van Alen, đây từng là công trình cao nhất thế giới trong 11 tháng ở Thành phố New York, trước khi bị Tòa nhà Empire State vượt qua. Công trình này được KTS William Van Alen lấy cảm hứng từ công nghệ sản xuất mới, đại diện cho hình ảnh của chiếc ô tô. Tạo hình công trình ứng dụng khối kiến trúc giật cấp và thu nhỏ dần, mang đến sự chuyển hóa hài hòa cho người nhìn. Bên cạnh đó, việc sử dụng các chi tiết tượng, hình ghép gạch Mosaic, hình đắp nổi để trang trí ngoại thất và được cách điệu từ các bộ phận của ô tô đã giúp KTS thể hiện chủ đề cho công trình thuộc tập đoàn sản xuất ô tô.

Palais de Chaillot, Pháp

Sát bên quảng trường Trocadéro, Điện Palais de Chaillot thể hiện tinh hoa của kiến trúc Art Deco kết hợp với yếu tố hiện đại. Công trình này ra đời năm 1937 do ba KTS tài hoa Léon Azéma, Jacques Carlu và Louis-Hippolyte Boileau thiết kế, nổi bật với các đường nét hình học chắc chắn.

Điểm đặc biệt của Điện Chaillot so với những công trình kiến trúc khác là sự lượt bỏ các trật tự thức cột truyền thống, thay vào đó là những cột trụ mượt mà, tạo nên một vẻ ngoài hiện đại, phóng khoáng hơn cho công trình.

The Hotel du Riche Collectionneur

Khách sạn du Riche Collectionneur được thiết kế để mang đến một trải nghiệm sống đa năng với các không gian như phòng khách, bếp, phòng ăn và phòng làm việc, mỗi không gian đều thể hiện phong cách Art Deco đặc trưng, tạo nên sự hài hòa và sang trọng.

Kiến trúc Art Deco của công trình phô diễn sự khéo léo trong việc kết hợp các khối hình học, từ trụ, hộp cho đến giật cấp, với từng chi tiết được KTS chăm chút tỉ mỉ, khắc họa nên một không gian nghỉ dưỡng nghệ thuật. Đặc biệt, với thiết kế mái nhà phẳng và cửa sổ kính trong suốt không chỉ làm nổi bật vẻ đẹp tinh giản mà còn duy trì sự thống nhất trong thiết kế tổng thể, đồng thời giúp không gian bên trong và bên ngoài có sự liên kết hài hòa với nhau.

Trên đây là tổng quan thông tin về phong cách kiến trúc Art Deco mà PVT Studio tổng hợp được. Nếu bạn có bất kỳ thắc mắc nào về lối kiến trúc độc đáo này, hãy liên hệ trực tiếp cho chúng tôi để được giải đáp nhanh chóng.