Kiến trúc Gothic – Biểu tượng của nghệ thuật kiến trúc Châu Âu

Kiến trúc Gothic nổi tiếng là một trong những phong cách nghệ thuật thành công và phồn thịnh nhất của Châu Âu. Gothic có bề dày lịch sử kéo dài từ thời Trung cổ đến thời kỳ Phục hưng. Mời bạn cùng PVT Studio tìm hiểu chi tiết hơn về những điểm đặc trưng gì khiến phong cách kiến trúc này trong bài viết bên dưới đây.

Kiến trúc Gothic là gì?

Kiến trúc Gothic là một phong cách kiến trúc xuất hiện từ nửa sau thời Trung cổ ở Tây Âu và xuất hiện phổ biến đến cuối thế kỷ 16. Phong cách này bắt đầu phát triển từ thế kỷ 12 tại vùng Île-de-France sau thời kỳ của kiến trúc Romanesque. Không giống như Romanesque, phong cách kiến trúc Gothic đặc trưng với vòm nhọn (pointed arch), trụ bay (flying buttress), mái vòm có sườn (ribbed vault) và có nhiều cửa sổ lớn hơn, những yếu tố này giúp công trình cao hơn, sáng hơn.

Ban đầu, phong cách kiến trúc này được gọi là “Francigenum Opus” nghĩa là “công trình của người Pháp”. Cho đến thời Phục hưng, người Ý đã đổi tên thành “Gothic” với ý nghĩa mỉa mai, liên hệ với người Goth – những kẻ “mọi rợ” trong lời của người La Mã. Thuật ngữ này thể hiện quan điểm rằng kiến trúc Gothic đã đoạn tuyệt với thẩm mỹ và kỹ thuật Hy Lạp-La Mã cổ điển.

Những công trình kiến trúc Gothic nổi bật với thiết kế độc đáo và điều đặc biệt là không có công trình nào giống hệt nhau. Nhiều công trình Gothic lớn đã trở thành Di sản văn hóa thế giới được UNESCO công nhận, đây chính là minh chứng cho vẻ đẹp và giá trị lịch sử vô giá của phong cách kiến trúc này.

Lịch sử phát triển

Giai đoạn phát triển của kiến trúc Gothic có thể chia thành bốn thời kỳ chính:

Gothic sơ kỳ (giữa thế kỷ 12): Đánh dấu sự ra đời của phong cách Gothic với Nhà thờ Saint-Denis và Saint-Étienne, mang đến những đột phá về thẩm mỹ và kỹ thuật.
Gothic cao (khoảng 1190 – 1250): Xuất hiện tại các nhà thờ lớn như Chartres, Amiens, Reims… với sự hoàn thiện về cấu trúc, mở rộng không gian về chiều cao, thiết kế trang trí mái vòm lạ mắt…
Gothic muộn (khoảng 1250 – 1350): Thời kỳ này có sự đặc trưng về ánh sáng, các cửa sổ kính lớn, kết hợp với các mảnh kính nhiều màu sắc và khi ánh sáng xuyên qua có thể tạo nên không gian thánh khiết.
Gothic Rực cháy (thế kỷ 15 – 16): Tập trung vào chi tiết trang trí phức tạp, với các đường nét mang hình dáng ngọn lửa. Độ dày của các bức tường cũng mảnh hơn nhưng giữ độ vững chắc để chịu được những mái vòm.

Thời gian mà phong cách Gothic hưng thịnh nhất bắt đầu từ cuối thế kỷ 18 tại Anh và lan rộng khắp châu Âu trong suốt thế kỷ 19. Gothic đã ảnh hưởng mạnh mẽ đến các kiến trúc nhà thờ, trường đại học cùng nhiều công trình khác trên toàn thế giới và kéo dài cho đến thế kỷ 20.

Đặc trưng của phong cách kiến trúc Gothic

Mái chóp nhọn

Mái chóp nhọn (spire) là đặc trưng nổi bật trong các công trình kiến trúc Gothic, thường được đặt trên đỉnh tháp chuông hoặc trung tâm công trình.

Không chỉ mang tính biểu tượng, mái chóp nhọn còn thể hiện đức tin tôn giáo mạnh mẽ, tăng hiệu ứng chiều cao và sự thanh thoát, đồng thời tăng khả năng chịu gió cho công trình.

Trụ bay

Trụ bay (flying buttress) là một kết cấu đặc biệt giúp chuyển tải trọng từ mái vòm và tường cao xuống mặt đất, giúp cho công trình thêm vững chắc.

Trụ bay thường nằm bên ngoài công trình, được nối với tường cao bằng các cánh cung dạng vòm và có họa tiết trang trí, chạm khắc tinh xảo, vừa tăng tính thẩm mỹ vừa hỗ trợ kết cấu công trình hiệu quả.

Vòm nhọn

Mái vòm nhọn (pointed arch) được thiết kế để chuyển trọng lượng của mái xuống dọc theo sườn, giúp giảm áp lực lên các cột và tường, tạo ra một cấu trúc vững chắc hơn. Theo thời gian, mái vòm nhọn không chỉ trở nên phổ biến hơn mà còn được trang trí tinh xảo, đặc biệt trong các công trình Gothic thời kỳ muộn, nơi các chi tiết trang trí và ánh sáng được ứng dụng triệt để, giúp không gian rộng rãi và thiêng liêng hơn.

Mái vòm có gân

Vòm có gân (ribbed vault) là một đặc trưng quan trọng của kiến trúc Gothic, nằm ở mặt trong của vòm nhọn (pointed arch) để truyền tải trọng lượng mái xuống cột và tường. Thiết kế vòm gân này không chỉ giúp tăng độ vững chắc hơn cho công trình mà còn làm giảm cảm giác trống trải khi nhìn lên trên, đồng thời cũng tạo được chiều sâu và vẻ đẹp tinh tế cho không gian nội thất.

Cửa sổ kính nhiều màu

Cửa sổ kính màu là một đặc trưng nổi bật của kiến trúc Gothic, với các ô cửa sổ lớn và rực rỡ sắc màu, thường xuất hiện trong các thánh đường và nhà thờ. Những cửa sổ này không chỉ tạo cảm giác không gian rộng lớn mà còn giúp khuếch tán ánh sáng tự nhiên, mang đến một không gian linh thiêng và đầy màu sắc.

Thanh trạc

Trạc (tracery) là một chi tiết làm từ các khung đá mỏng, thường được khảm vào các ô cửa sổ để tạo thành các hoa văn trang trí phức tạp, đồng thời thanh trạc cũng có chức năng làm giá đỡ cho kính màu.

Các thanh trạc được thiết kế thanh mảnh, tinh tế và vô cùng đẹp mắt. Chi tiết này góp phần làm tăng vẻ đẹp nghệ thuật cho các công trình kiến trúc mang phong cách Gothic.

Các cột nước được điêu khắc tỉ mỉ

Cột nước điêu khắc (gargoyle) ban đầu được thiết kế để dẫn nước mưa không chảy xuống các bức tường, bảo vệ công trình khỏi sự ăn mòn, rong rêu. Tuy nhiên, nhờ những đường nét chạm khắc tinh xảo, tỉ mỉ và sinh động, những cột nước này đã trở thành một đặc trưng nghệ thuật nổi bật trong phong cách kiến trúc Gothic.

Cột tượng

Một trong những đặc trưng nổi bật, dễ thấy và đầy ý nghĩa của kiến trúc Gothic là những cột tượng (statue column), thường được bố trí tại lối vào chính hoặc cổng chính của các nhà thờ, thánh đường… Những cột này vừa đóng vai trò hỗ trợ kết cấu, vừa là nơi trưng bày các tác phẩm điêu khắc tinh xảo, nhằm mô tả các nhân vật quan trọng như thánh thần, nhà tiên tri, vua chúa… hoặc các cảnh trong Kinh Thánh.

Bên cạnh đó, hình ảnh được điêu khắc trên cột còn mang ý nghĩa truyền tải thông điệp, kể chuyện tôn giáo bằng hình ảnh. Điều này mang tính biểu tượng cao và dễ dàng tiếp cận, giáo dục người dân thời trung cổ, kể cả những người không biết chữ cũng có thể hiểu được.

Các công trình biểu tượng của kiến trúc Gothic

Dưới đây là những công trình mang tính biểu tượng của phong cách kiến trúc Gothic và nhiều công trình đã được UNESCO công nhận là di sản văn hóa thế giới:

Hy vọng thông tin từ bài viết trên của PVT Studio đã giúp bạn hiểu hơn về kiến trúc Gothic – phong cách kiến trúc biểu tượng có lịch sử lâu đời ở Châu Âu. Nếu có hứng thú với những kiến thức kiến trúc, hãy ghé thăm trang web của chúng tôi để biết thêm nhiều thông tin thú vị khác.